Avatar: Fire and Ash (2025)

Dette er ein svær blåkval av ein film, men i lengda på tre timar og sytten minutt kjennest han ikkje som eit episk storverk. Den første Avatar i 2009 gjekk eg to gongar for å sjå på kino. Eg var imponert, den gongen. Då eg fekk sett Avatar: The Way of Water i ein formidabel heimekino, blei eg igjen fortrylla av Pandora, og verda James Cameron no har brukt over ein tredjedel av livet sitt på å skape. Men eit gjensyn med Avatar 2 har rett og slett ikkje frista. Heller ikkje einaren – og begge står i ei 4K-utgåve i hylla. Avatar 3 følest meir som ei pliktsjåing. Så korleis opplevde eg han?

Mange snakkar om at Fire and Ash berre er same turen som toaren om igjen. Eg er einig. Avatar har mista WOW-effekten. Når James Cameron stangar hovudet i veggen og ikkje utviklar ei historie som rettferdiggjer tre timar, kan ein mistenkje at regissøren har blitt for oppslukt av sjølve Pandora. Han er trass alt Guden av denne verda, og historia har enkelt og greitt blitt neglisjert.

🎬 Den dysfunksjonelle Sully-familien

Vi følgjer familien Sully. Her er kona Neytiri som hatar mennesket og ønskjer dei døde for all jævelskapen dei har gjort mot planeten hennar. Her er tenåringssonen Lo’ak, som er sint på pappa. Og den tause minstejenta, Tuk. I den utvida familien har vi den spirituelle halv-Avataren Kiri, adoptivdottera. Og så Spider, mennskesonen til skurken Quaritch.

Jake slit med familien – dei er sinte og sure veldig mykje av tida. Det tok tid før eg byrja å bry meg om dei. Etter ein time eller to innsåg eg at her manglar det karakterar eg verkeleg bryr meg om; nokon som stikk seg ut. Denne kvardagslege familiedynamikken øydelegg mykje av moroa. Det er som å følgje ein heilt vanleg, menneskeleg familie, og det er jo typisk at rasar frå ytre rom blir menneskeleggjorte for at publikum skal relatere til dei. Men Cameron kunne i det minste forsøkt å gjere dei littegrann mindre menneskelege.

Familien Sully bur hos sjøfolket. Så stikk dei ut på eventyr i lufta over jungelen for å frakte Spider heim til sine eigne, for han må gå med ei maske og treng oksygen. Eg kryssa fingrane for at Spider skulle få ein tidleg exit, men nei. Spider er den desidert verste karakteren i franchisen: Han ser ut som ein rastasurfer-dude og oppfører seg som ein apekatt – han blir endåtil kalla «monkeyboy» av dei lokale. Han øydelegg mykje av opplevinga fordi han ikkje passar inn i det heile.

🔪 Askeklanen og drapet på mystikken

På veg til destinasjonen blir karavanen dei haikar med angripen, og her startar mine største problem med Avatar 3. Det er Askeklanen som angrip, med Varang som leiar. Denne klanen er Na’vi, frå same planet og av same rase. Dei blir framstilte som ein rebelsk skurkestamme – tydeleg inspirert av indianarar. Problemet mitt er at plutseleg er ikkje lenger rasen Na’vi eit symbol på håp.

For meg var Na’vi-ane dei reine, skapningane langt ute i universet som levde i pakt med naturen på fredeleg vis. No introduserer Cameron ein fiendtleg stamme som drep og plyndrar andre Na’vi-ar. Plutseleg er desse blå skapningane berre menneskekopiar, og det er lite som skil dei frå min eigen rase. Det øydelegg mystikken deira fullstendig. Må det vere konflikt i absolutt alle delar av verdsrommet?

Kvifor må alt alltid menneskeleggjerast? Kvifor ikkje skrive Na’vi som noko vi aldri før har sett? Er det fordi Cameron er menneske, og det rett og slett er ei umogleg oppgåve? Er han redd det blir for keisamt for oss å sjå noko heilt framandt? Det er nok difor Cameron lagar familiedynamikk gjenkjennande rett frå samfunnet her på jorda.

Amerika i 1492

Når Na’vi-ar drep og krigar mot kvarandre, blir ikkje sympatien like stor. Pandora er no berre ei korrupt verd; kvifor ikkje berre la menneska ta over? Det var uskulda rundt Na’vi-ane som gav håp; noko reint. Når dei plutseleg drep kvarandre, er dei ikkje noko betre enn menneska, og det er hovudgrunnen til at Avatar 3 sviktar for meg. Cameron sprøyta gift i forteljinga si. Pandora er no effektivt blitt Amerika i 1492.

Med det sagt, likar eg korleis Askefolket ser ut, og leiaren er til tider skikkeleg kul. Eg skulle ønske vi fekk vere lengre oppe i fjella der stammen bur – men Cameron er så glad i havet at han tok oss rett tilbake til sjøfolket. Sidan einaren var skog og toaren var hav, trudde eg trearen var fjell for å følgje elementa. Eg er ikkje overraska over at mange synest denne filmen er altfor lik toaren.

🏙️ Dystopiske byar og fresande katter

Pandora ser framleis fantastisk ut, og det er detaljar i fleng. Men historia er svak, her er det ingen framdrift. Vi har Stephen Lang sin Miles Quaritch som jaktar på Jake, akkurat som han har gjort i seks timar i dei førre filmane. Om igjen og om igjen er han nær ved å fange han. Han tek eit gissel frå familien og ropar «Come out, Jake». Cameron er òg usikker på om han skal vere god eller ond; karakteren blir ubehageleg ambivalent.

Så var det dialogen. «Do you still love me?» seier Spider når Jake vurderer å avlive han. Det er massevis av slike banale dialogar. Og all denne familiekrangle-brølinga, for ikkje å snakke om den forbaska kattefresinga deira. Eg har nettopp sett ein av historiens verste filmar, Cats, der det var uhorveleg mykje fresing og HALAR. Avatar var nær ved å implodere for meg på grunn av dette.

Cameron dreg meg inn att (spoilers! vidare)

Men James Cameron er rutinert, og han klarer å involvere meg igjen, gong på gong. Og sa eg at Pandora ser fantastisk ut? Vi får endeleg eit innblikk i menneskebasen, ein by. Han er skikkeleg dystopisk, rett ut frå Blade Runner. Det er ingen tvil om kva Cameron meiner om mennesket. Og eg likar dette, for eg er heilt einig med Cameron: Menneska er som eit øydeleggjande virus.

Jake har blitt fanga av sin nemesis, og er stilt ut i ei gapestokk-boks der byens innbyggjarar tek bilete av planetens «most wanted» med smartskjermane sine. Eg blir aldri heilt overtydd om at dette samfunnet hatar Jake og ønskjer han død, rett og slett fordi for lite er blitt utforska i denne delen av historia. Men scenene i industribyen er eit friskt pust frå all den vakre naturen vi elles blir mata med. Jake blir redda av kona, og det lange klimakset nærmar seg.

💥 Marvel-klimaks og storslått spetakkel

Då vakna eg, igjen! Pandora ser heilt nydeleg ut. Jake og familien er tilbake hos sjøfolket. Dei samlar alle klanane, og får endåtil dei store kvalane på si side etter mykje nøling. Så brakar det laust! Eg kosar meg. Suget etter potetgull melder seg. Men…

James Cameron har sett for mange Marvel-filmar. Han følgjer den nymotens klimaks-strukturen: Heltane knuser skurkane med noko valdsamt. YES! DEI VINN! Alt ser toppers ut. Nei. Plutseleg snur det, ikkje heilt uventa. Askeklanen kjem flygande. Kvalane blir drepne, og dei taper på absolutt alle frontar. Alt ser håplaust ut. Så bremsar det endå meir ned. Vi får ei unødvendig fødselsscene midt i slaget. Cameron trøyttar oss ut. Heltane ser ut til å tape fullstendig. MEN VI VEIT ALLE AT AKKURAT NÅR HÅPET ER UTE, SNUR DET IGJEN. Og det snur. Både helten og antagonisten skal ha tida si, med mykje spetakkel rundt seg. (Men eg digga forresten blekksprutane!).

🎬 Konklusjon

Onde Na’vi-ar øydela Pandora for meg. Na’vi-ane er no berre same røkla som mennesket. Så kvifor skal eg bry meg? Eg tippar dette er hovudgrunnen til franchisen si nedoverpil på billettlukene. Vi har ein skurk som kan klonast, så mindre står på spel. Han kan døy og døy, og dei kan berre sende han tilbake. Her er det familiedynamikk snytt ut av ein vanleg tv-serie. Kona til Jake hatar mennesket, men ho klagar ikkje når heksa frå Askeklanen drep og gjer det aller verste: Skjer av ånde-halen til sin eigen rase.

Men Pandora ser utvilsamt himmelsk ut. Det er ingen tvil om at dette er laga med massiv lidenskap. Likevel er det ikkje nok – her må det vere noko meir, og noko nytt. Grunnen til at eg likte einaren og toaren, bortsett frå den gigantiske verdsskapinga, var Cameron sitt fokus på NATUR; med skog, hav og dyr. Eg elskar å sjå «kvalfangarar» få båtane sine velta og sjå industrimenneske bli utradera – det er ein beinhard kritikk mot oss som bur på jordkloden. Det er tydeleg og potent.

Diverre er Fire and Ash berre meir av det same. Historia er ikkje god nok til å rettferdiggjere ei speletid på 3 timar og 15 minutt (2 timar og 30 minutt burde vore absolutt maks). Eg har ikkje lyst til å sjå ein nummer 4, for Cameron er «lost» ein eller annan stad på planeten han sjølv skapte. Kanskje han er fanga i ein detalj om korleis ei plante skal sjå ut. Historia tok han i alle fall i ei altfor trygg retning.

Tommel opp: 👍 (på grensa)

TERMINATOR derimot…

• Filmomtalar
• Stranger Things sesong 3 (2019)
• Regissørar
• TWIN PEAKS: THE RETURN
• Oscar og den store draumen