HALLOWEEN (1978)
JOHN CARPENTER’S HALLOWEEN
I Haddonfield bur det vanlege folk som er trygge på naboane sine; ingen vits i å låse dørene. Gatene er reine, overalt veks det fine planter og tre. Ein koselig og typisk liten by i Midtvesten. Midt i dette vakre stroket står det eit forfallent hus. Alle småbyar har eit slikt spøkelseshus der noko grusamt skjedde for mange generasjonar sidan, og som vaksne ikkje lenger snakkar om. Ungane i nabolaget utfordrar kvarandre til å gå nærmast. Det var her seks år gamle Michael Myers myrda tenåringssøstera si.
Kvifor gjorde Myers det? I den legendariske opninga av Halloween får vi oppleve Michael Myers sin «point-of-view» gjennom kameraet som glir nydeleg med steadycam. Han står utanfor huset og kikar gjennom vindaugo på søstera, som har besøk av kjærasten. Dei går opp på soverommet – «hanky-panky tid». Vi følgjer augo til Michael rundt huset og inn på kjøkkenet. Han tek ut ein svær kniv frå skuffa. Det er uhyggeleg, for det blir som eit dataspel – vi sjåarar tek opp kniven saman med han. Kjæresten går ned trappa og ut.
Vi tek på oss ei maske, og det er tydeleg no at vi ser gjennom ondskapen sitt blæreforma kameraauge. Opp trappa går vi, inn mot soverommet. Søstera sit der halvnaken, vi kikar på den snuskete senga, så tilbake til søstera som seier «Michael» og skrik når kniven entrer kroppen. Kvar er foreldra? Vi følgjer seksåringen ned trappa og ut. Der står foreldra som akkurat kom heim, og det blir avslørt at dette faktisk er ein seksåring og bror til den avdøde søstera.
Rein Ondskap – dei svarte augo
Kvifor myrda han søstera si? Var det fordi foreldra var borte, og borna klikka som i Lord of the Flies? Var det fordi søstera hadde sex? Det har blitt skrive mange teoriar sidan 1978. Eg trur det er frykteleg enkelt, og godt forklart av Michael Myers sin komande psykiater, Dr. Loomis: «Han har svarte auge, djevelens auge – rein ondskap».
Med andre ord: Michael Myers blei fødd slik. Etter å ha blitt innlagd på institusjon for kriminelt galne, forklarer Dr. Loomis etter flukta til Myers at han sat alle åra og kika gjennom veggen, og venta tolmodig på å returnere til Haddonfield for å fortsetje prosjektet sitt: drepe jenter. Og flyktar, det gjer han. Han tek ein liten «pitstop» for å myrde en mann og tek kjeledressen hans, ein svipptur innom butikken der han stel nokre knivar og verdas kulaste maske, og reiser sporenstreks heim. Nei vent, han stikk også innom gravplassen og fjernar gravsteinen til søstera, SÅ reiser han heim til det forlatne spøkelseshuset.
Laurie Strode – The final girl
Kva vil han der? Mimre? Ein bil stoppar utanfor huset, ein gut og storesøstera går ut av bilen. «Kva skal du?» seier guten. «Ikkje gå mot huset!» Storesøstera trur ikkje på spøkelseshistorier og går opp til huset for å leggje nokre nøklar der. Vi ser storesøstera frå innsida av døra, vi høyrer pusting og er tilbake til førstepersonsperspektiv. Laurie Strode står ein halvmeter frå Michael Myers utan å vite det. Hat ved første blikk. Så startar forholdet mellom «The Final Girl» og filmhistoria sin skumlaste slasher-mordar, eit forhold som har pågått sidan 1978 og fekk sitt siste kapittel nyleg i Halloween Ends frå 2022.
Har filmen tolt tidas tann? Det eg reagerer mest på, er skodespelet mellom dei relativt ferske skodespelarane (Jamie Lee Curtis sin debut), og det kan tenkjast at andre gjer det òg. Men det har sin sjarm, og slasherfilmar blir ikkje sett på grunn av store prestasjonar i skodespelet, heller prestasjonen i kor høgt dei kan skrike. Jamie Lee Curtis er blant dei fremste «Scream Queens» saman med mor si, Janet Leigh, som er hinsides legendarisk i Psycho.
Halloween er punkrock
laga med eit lite budsjett og hundrevis av kreative løysingar for å få han til å verke dyrare enn han er, noko han gjer. Halloween-filmane som har kome dei siste tiåra, har til forskjell meir å rutte med i budsjett, men dermed mister dei denne punka sjarmen og kan samanliknast med eit heavy metal-album produsert av Bob Rock; dei ser fantastiske ut, og eg likar dei, men ikkje i nærleiken av så mykje som eg likar originalen med sin røffe, minimalistiske stil.
Det må leggjast merke til at John Carpenter sin Halloween byggjer spenning (sakte, ja) og unngår splatter og billige «jumpscares». Dette gjer han så effektivt ved å ha god djupn i foto, så framgrunnen er tydeleg nok til å sjå den skumle skikkelsen som stalkar Laurie Strode nesten heilt frå start.
Musikken og filmfotograf Cundey
Det byggjer spenning, men det er ikkje nok; det mest kritiske laget er musikken. Utan akkurat denne musikken hadde filmen vore noko heilt anna. John Carpenter brukte ikkje lang tid på å komponere, og om filmen ein gong ikkje lenger skulle vere aktuell, vil Halloween Theme leve evig, for det er eit stykke kunst for seg sjølv. Filmfotograf Dean Cundey utnyttar også mørket – ein av skrekkfilmens største augneblink er når Laurie Strode står ved sidan av eit mørkt skap, og vi gradvis kan sjå maska til Michael Myers kome sakte inn i biletet. Det er så utruleg bra laga.
Den formlause maska… her er ein funfact: Produksjonsdesignar Tommy Lee Wallace kjøpte maska for under to dollar inne på ein kostymebutikk (som sagt: lågbudsjett), og denne maska heitte: Captain Kirk. Ha ha! William Shatner er Michael Myers! Wallace modifiserte henne, og sidan har ho blitt brukt. Dette er det fantastiske med lågt budsjett og kreative løysingar: Aldri undervurder tilfeldigheiter.
Howard Hawks
Halloween er for meg forstadskrekk med promiskiøse ungdommar, forlatne av foreldra sine for kvelden, og som i hovudsak er «slasher-fodder» for ondskapens rovdyr. Filmen tek seg god tid før konfrontasjonen, og gir oss tid til å dvele ved forstadssjarmen – noko eg elskar i Halloween, er barnevaktscenene der ungane ser på film. Ikkje ein tilfeldig film, men Howard Hawks sin The Thing (eit lite hint om framtida), og det er ingen løyndom at Carpenter sin favorittregissør var Hawks.
Å bruke fjernsynet til å hylle sine heltar blei populært og blir brukt som verkemiddel i fleire filmar på åttitalet, slik som i Joe Dante sin Gremlins og Richard Donner sin The Goonies. Dette førte til at underteikna måtte få tak i It’s a Wonderful Life og Invasion of the Body Snatchers, berre fordi Joe Dante plasserte dei der i Gremlins – og sjølvsagt blei dei favorittfilmar, og er det framleis i dag.
The Final Girl
Ein kan gå djupt i analysen av Halloween, og mange har gjort det. «The Final Girl»-teorien om at den som står igjen til slutt og konfronterer mordaren, er jenta som er jomfru, medan dei andre jentene som tek dop og har sex, døyr tidleg. Carpenter og Debra Hill insisterer på at dei ikkje tenkte på dette då dei skreiv manus og sa «kids being kids», men kanskje låg det i underbevisstheita. For den som er interessert, har det blitt skrive ei bok: Men, Women, and Chainsaws av Carol J. Clover. Den tek for seg kjønnsrollene i slasherfilmen.
Er dette John Carpenter sin beste? Nei, men han er tett på og høgt på lista. Jeg plasserer The Thing øvst, men på en god dag tek han andreplassen – og i dag er ein god dag.
Meir anmeldelser: Kva med edderkoppskrekk?