Profil: Ed Lauter
I dag skal vi snakke om Ed Lauter – Filmloftet sin store maskot, og ein vaskeekte filmhelt som har gjeve både meg og dei næraste filmvenene mine stor glede gjennom åra. Han forlét oss i 2013, og filmverda har ikkje vore heilt den same sidan. Typar som han veks ikkje på tre. Eg vil beint fram kalle han eit unikum i filmhistorisk samanheng.
Lauter er den typen karakterskodespelar som liknar på ein onkel. Sjølv om ingen av onklane mine var skalla (noko eg sjølv er!), hadde Lauter ei tydeleg aura av ein fjern slektning. Ein du gjerne slår av ein prat med i eit klassisk, norsk kaffeselskap – i alle fall om vi berre ser på det ytre.
På innsida var han alltid ein utruleg morosam skodespelar. Han hadde eit lurt blikk og saftige gloser som han leverte med ei enorm komisk kraft. Dette var utan tvil ein skill han smidde medan han jobba som stand-up-komikar i starten av karrieren.
Han som alltid løfta filmen
Når Ed Lauter dukkar opp i ein film, løftar han filmen heilt automatisk. Han åleine kan sørgje for at eg gjev filmen ei stjerne meir enn han eigentleg fortener. Denne unike karakterskodespelaren var aktiv i heile fem tiår. Dei siste store filmane han spelte i på 2010-talet, var Oscar-vinnaren The Artist, og dramafilmen Trouble with the Curve i lag med Clint Eastwood. Men det er den gylne tida på sytti- og åttitalet, og til dels nittitalet, som verkeleg var stordomstida hans.
Han spelte i Family Plot (1976), som sjølvaste Alfred Hitchcock regisserte. Hitchcock blei faktisk så imponert at han ville ha Lauter i hovudrolla i sin aller neste film. Diverre døydde meisterregissøren, og filmen blei aldri noko av. Lauter var også med i French Connection II og Alistair MacLean-filmatiseringa Breakheart Pass, der han spelte mot Charles Bronson. Sistnemnde er ein knallgod western med fantastisk stemning!
Testosteron, VHS og menneskejakt
Lauter starta åttitalet med endå ein Charles Bronson-film: Death Hunt (1981), med Lee Marvin. Dette er ein skikkeleg menneskejakt-film i beintøffe vinter- og fjellomgjevnadar, med ein massiv dose testosteron. Deretter dukka han opp i Cujo, ein skrekkfilm basert på Stephen King sin klassiske roman. Dette er ei knallrolle som passar Lauter heilt perfekt: Han spelar ein boms av ein mekanikar, og eigaren av verdas mest frykta St. Bernhardshund.
Eg misunner dei som framleis har Death Wish 3 til gode. Dette er ein av tidenes største VHS-slagarar, der Ed Lauter nok ein gong spelar på lag med Charles Bronson. Saman spring dei gjennom bygatene og plaffar ned alt som finst av gjengeavskum. Filmen er rein komedie og pur moro!
Vidare trefte vi Lauter i ishockeyfilmen Youngblood, med Patrick Swayze og Rob Lowe, der Lauter sjølvsagt spelte trenaren. Han dukka også opp som detektiv i Schwarzenegger-filmen Raw Deal (1986), før han avslutta åttitalet sterkt med Oliver Stone sitt krigsdrama Born on the Fourth of July. Gjennom heile karrieren blei han hyppig brukt som både befal, general og detektiv.
Ed Lauter!
X-files
Youngblood
Death Wish 3
Fanklubb for livet
Eg kunne sjølvsagt sete her og skrive om absolutt alle Ed Lauter sine filmar som om eg var eit levande digitalt leksikon, men det skal eg ikkje gjere. No har eg i alle fall dekt ein liten bit av den enorme karrieren hans. Eg seier det berre: Merk deg namnet, og set på ein Ed Lauter-film. Når du er klar, er det berre å kontakte meg, så startar vi ein norsk Ed Lauter-fanklubb og hyllar denne heidersmannen resten av livet.