The Night of the Generals (1967): Eit episk mordmysterium
Kor eg kosa meg! Dette er ikkje ein standard krigsfilm, men ein film som miksar historiske hendingar kring andre verdskrig med eit mordmysterium, kjærleik og krim. The Night of the Generals (1967) er basert på ei bok av Hans Hellmut Kirst, samt ei anna bok, The Wary Transgressor av James Hadley Chase – to bøker eg ikkje har lese. Men filmen osar av kvalitet frå bokverda, og gir deg verkeleg denne episke romankjensla.
Ein annan grunn til at filmen kjenst så episk, nesten på skala med Lawrence of Arabia og Doctor Zhivago, er fordi produsent Sam Spiegel fekk med seg Peter O’Toole og Omar Sharif. Samt Maurice Jarre som filmens musikkomponist. Då veit du at det blir storslått!
Frå Warszawa til Paris: Eit historisk bakteppe
Historia startar med eit drap i Warszawa i 1943, der Omar Sharif spelar ein offiser som etterforskar drapet, før tråden blir plukka opp att i Paris i 1944, midt under Operasjon Valkyrie og attentatforsøket på Hitler. Med faktabasert historie som bakteppe, følgjer vi tre generalar som er mistenkte for drap på prostituerte.
Rollegalleriet er stort, med mange karakterar. Ein korporal forelskar seg i den eine generalens dotter, og dei innleier eit skjult forhold. Samstundes hoppar vi fram i tid til 1965, kor karakterane er eldre og drapsmysteriet framleis er uløyst. Dette er absolutt ikkje enkelt å balansere, men regissør Anatole Litvak gjer ein knalljobb med å nøste opp i trådane.
Eit meisterleg persongalleri
Omar Sharif strålar! Han er ein lidenskapleg detektiv som bryr seg meir om å knekke mysteriet om kven som myrda jentene, enn han er i sjølve krigen som uansett går mot tap. Ein ekte gull-karakter! Dei tre generalane er også perfekt casta. Donald Pleasence som den eine – alltid god! Den klassiske James Bond-skurken Charles Gray spelar den andre, og er knall! To Bond-skurkar faktisk!
Den tredje blir spelt av Peter O’Toole med ei storheit eg sjeldan kjem til å gløyme. Hans general er ein «helt» – slaktaren-frå-Leningrad – ein ekte, iskald krigsforbrytar og nazist.
Krigsfilm frå den gylne æraen
Eg veit ikkje kva det er med desse krigsfilmane frå 60-talet, men det er heilt klart mitt favoritt-tiår innan sjangeren. Ein får denne herlege Alistair MacLean-kjensla, og litt eventyrmoro midt i alvoret. Sjølve actionen kan kanskje ikkje målast opp mot blodbadet i Saving Private Ryan, men steike ta: Her får vi sjå tanksar og hærar innta Warszawa – filma på location!
Her er det enorme mengder statistar, bruk av flammekastarar og sprenging og brenning av bykvartal som gir meg reint hakeslepp. Og dette skjer medan karakterane er i forgrunnen med all krigsgalskapen bak dei. Det er meisterleg, og heilt umogleg å lage på same måten i dag utan bruk av overdyr CGI.
Dommen: Ein ekte videosjappe-klassikar
Det er også noko med estetikken her. Korleis filmen ser ut, lyssettinga og kostyma, alt fanga på ekte film i herleg Panavision widescreen. Skodespelarane er på eit nivå som knapt har eksistert sidan. Dette er filmskaping på sitt aller, aller beste. Eg elskar krigsfilmar frå denne tida, og sjølvsagt andre sjangrar òg.
Med andre ord: Eg anbefaler filmen på det varmaste! Eg kjøpte den på Apple TV. Dette er ein ekte «videosjappe»-krigsfilm, heilt i tradisjon med klassikarar som Ørneredet, Kanonene på Navarone, The Bridge at Remagen og Kelly’s Heroes. Slike filmar er reint gull å finne!